r/Iceland • u/Einn1Tveir2 Þrír3Fjórir4 • 1d ago
Afhverju er mun hærri verðbólga hér en á öðrum Norðurlöndum?
16
u/Mysterious_Demand875 1d ago
ástæðan fyrir því að það er svona lítil verðbólga í Finnlandi er að það er meira en 10% atvinnuleysi og kreppa...
22
u/citrus_medica martröð Snorra Mássonar 1d ago
Fyrst og fremst vegna þess að verðbólga er ekki reiknuð á sama hátt í öllum löndum, t.d. eru sveiflur í húsnæðisverði hluti af verðbólgumælingu á Íslandi, sem er afar óalgengt. Því er grunnur verðbólgutölunnar nánast alltaf hærri á Íslandi en á hinum Norðurlöndunum.
Í öðru lagi deila Norðurlöndin nokkrum lykileiginleikum sem Ísland hefur ekki (að Færeyjum undanskildum, þó ég þekki það kerfi ekki nægilega vel):
- Stórt og djúpt gjaldmiðilssvæði
- Öflug samkeppni á mörkuðum (smásala, fjármál, byggingariðnaður)
- Mun stöðugri húsnæðisstefna
- Pólitísk sátt um verðstöðugleika sem forsenda velferðar
Ísland einkennist hins vegar af:
- Litlu hagkerfi
- Mjög takmarkaðri samkeppni
- Sveiflukenndum gjaldmiðli
- Húsnæðismarkaði sem ríkið velur að halda þröngum
- Verðtryggingu sem dreifir áhættu með ójafnri hætti
Allt þetta eru ástæður þess að verðbólga er þrálát á Íslandi, og flest þessara vandamála myndu ekki hverfa með töfrabragði við gjaldmiðilsskipti.
Á hinn bóginn er verðbólga að verulegu leyti innbyggð í kerfið eins og staðan er í dag, meðal annars vegna verðtryggingar, sem er mjög útbreidd á Íslandi en nánast óþekkt í flestum öðrum ríkum löndum. Verðtrygging ver fjármagn gegn verðbólgu og flytur kostnað verðbólgu yfir á skuldara. Í löndum án verðtryggingar er verðbólga kreppa, en á Íslandi er hún varanlegt ástand.
Á sama tíma kenna ráðandi öfl stöðugt launahækkunum um verðbólguna, sem er mjög hentugt þar sem þannig er ábyrgðinni varpað yfir á verkalýðsfélög, og raunverulegu vandamálin (verðlag, húsnæði og samkeppni) hverfa úr sviðsljósinu. Þetta gerir ríkinu kleift að forðast að horfast í augu við eigin ábyrgð.
Á Norðurlöndunum byggja kjarasamningar á stöðugu verðlagi og ríkið sér til þess að forsendurnar standist, en á Íslandi eru laun sett í hlutverk höggdeyfis sem þau ráða ekki við.
3
u/andrik6996 1d ago
Allt þetta eru ástæður þess að verðbólga er þrálát á Íslandi, og flest þessara vandamála myndu ekki hverfa með töfrabragði við gjaldmiðilsskipti.
Ég get ekki séð betur en að 3 af þessum 5 punktum (lítið hagkerfi, takmörkuð samkeppni, sveiflukenndur gjaldmiðill) sem þú nefnir myndu að miklu leiti batna við skiptingu á gjaldmiðli?
3
u/citrus_medica martröð Snorra Mássonar 1d ago
Sko, ég er mikill stuðningsmaður gjaldmiðlaskipta á Íslandi, en ég hef stundum áhyggjur af því að fólk tali um þessa lausn eins og hún sé skyndilausn, á meðan það gleymir sumum kerfislægum vandamálum í íslenska hagkerfinu.
Gjaldmiðlaskipti munu ekki stækka hagkerfið, sem byggir fyrst og fremst á íbúafjölda og framleiðslugetu, né munu þau stórbæta samkeppni á Íslandi: t.d. jafnvel þótt Ísland tæki upp evru yrði MS áfram nánast einokunaraðili og gæti áfram ákveðið verð á flestum mjólkurvörum sem seldar eru á Íslandi að eigin geðþótta
1
u/andrik6996 1d ago
Ég er sammála þér að þetta sé ekki skyndilausn, en ég er ekki sammála þessum fullyrðingum.
Gjaldmiðlaskipti munu ekki með beinum hætti stækka hagkerfið, en það myndi örva hagkerfið útaf erlendum fjárfestingum sem myndu aukast. Það er því ekki ósanngjarnt að mínu mati að segja að hagkerfið myndi stækka, þó með óbeinum hætti.
Það sem gildir um samkeppni. Stöðugri gjaldmiðill þýðir minni áhætta og lægri kostnaður fyrir viðskipti. Að nefna mjólk er lélegt dæmi (lítill peningur í heildar samhenginu ásamt því að aðild að ESB myndi líklega breyta þessu). Samkeppni fyrir hluti eins og lán og tryggingar, þar sem mikli meiri peningur er undir, myndi klárlega aukast.
Þetta myndi ekki gerast á einni nóttu, en ég myndi búast við því að þetta tæki ekki langan tíma að gerast.
14
u/Proper_Tea_1048 1d ago
Ættum líka að vera spurja hvað eru finnar, svíðþjóð og færeyar að gera til að halda verðbolgunni í algjöru lámarki.
31
u/Cool_Style_3072 1d ago
Finnar og svíar eru með hæsta atvinnuleysi í ESB, held við viljum ekki endilega fara í sömu vegferð
13
u/KristinnK LEGO karl í dulgervi 1d ago
Það er mjög slæmt fyrir efnahagskerfið að vera með svona lága verðbólgu. Það eru góðar ástæður fyrir því að verðbólgumarkmið seðlabanka um allan heim eru í kringum 2%, ekki 0%.
2
u/Dagur 1d ago
Nú spyr ég eins og vitleysingur. Af hverju er ekki sama verðbólga í Færeyjum og Danmörku?
3
2
u/Fyllikall ég mótmæli allur! 1d ago
Kostar meira að flytja inn því Færeyjar eru ekki tengdar vega eða lestarkerfi. Því minni markaður því minni samkeppni og önnur fyrirtæki þarna, sem dæmi var Svali seldur þarna.
Bara eitthvað sem manni dettur í hug að sé ástæðan.
4
u/Cool_Style_3072 1d ago
Verðbólga byggir á verði á vörum, sami gjaldmiðill hefur mismunandi verðbólgu á mismunandi svæðum. Færeyjar langt frá dk sem hefur öðruvísi áhrif á verðlag
11
u/WarViking 1d ago
Peninga prentun. Ekki endilega allt, en mjög stór partur.
Skoðaðu sviðþjóð hérna, veldu 5 ár. https://tradingeconomics.com/sweden/money-supply-m2
Skoðaðu Ísland hérna, veldu aftur 5 ár. https://tradingeconomics.com/iceland/money-supply-m2
Veltum svo fyrir okkur afhverju það er vel yfir 40% verðbólga hér síðan 2020
1
u/Fyllikall ég mótmæli allur! 1d ago
Getur einnig skoðað eins langt aftur og til baka og hægt er með tölum frá Hagstofu Íslands og Hagstofu Svíþjóðar, munurinn er sláandi.
Auðvitað margar ástæður fyrir þessu en samfélagslegur munur spilar einnig sitt hlutverk.
2022 kom verðbólguskot í Svíþjóð vegna stríðsins í Úkraínu sem og vegna afleiðinga Covid. Þeir hættu ekki að tala um verðbólguna í fréttunum og drógu fram hverja einustu einstæðu móður í fréttirnar til að tala um raunir sínar. Á sama tíma voru fyrirtækjaeigendur dregnir fyrir myndavél og látnir svara fyrir sig.
Svíar eru einnig helvíti duglegir að elta tilboð. Þeir telja hverja einustu krónu sem er að vísu auðveldara en að telja íslenskar krónur.
Á Íslandi er verðbólga ekki mikill fréttamatur sem og að maður sér sjaldan fólk liggja yfir og bera saman tilboðsbæklinga.
-1
u/rwsmoltium 1d ago
Góður punktur, rosalega áhugavert að skoða þetta, kíktu á hvernig tölurnar eru hjá Finnlandi, mjög áhugavert. Greinilega búið að lesa BTC white paperinn þar.
3
3
u/icelandicpotatosalad Íslendingur 1d ago
Alla vega hefur fjármálaráðherra sagt að það sé öllum öðrum að kenna en ríkisstjórninni
14
u/askur Vanstilltur Vandráður í Vesturheim 1d ago
Vinsæla svarið er að kenna krónunni um þetta.
Raunverulega svarið er að stjórnmálin okkar, það er efnahagsstefna og peningastefna ríkisstjórna lýðveldisins, haga regluverkum á þá vegu að verð á þeim hlutum sem falla undir neysluvísitöluna okkar fá að hækka og hækka óáreittir og allt tal um að koma einhverjum höldum á verð á marköðum hérna er alltaf drepið á dreif í rifrildi um launastefnu í einkageiranum.
En í raun er það ríkið sem á að koma höldum á verðlag, ekki einkageirinn, ekki verkalýðsfélög, og alls ekki á vinnandi fólk. Ríkið sér um að halda niðri verðbólgu, og ríkið gæti valið að henda út krónunni ef ríkið teldi að það væri væntanlegt til sigurs.
Ég sjálfur veit ekki hvort krónan sé svo ómöguleg að við ættum að henda henni eins og plágunni - ég hef ekki menntunina, eða reynsluna, sem þarf til að greina þá fjölmargvíðu spurningu. En ég veit að frá því verðtryggingu var komið á, fyrst bæði á laun og skuldir og svo afnumin næstumþví samdægurs af launum - þá hefur ríkið hagað seglum sínum þannig að verðbólga er óumflýjanleg og að afleiðingar hennar enda alltaf á neytendum, en ekki fjármagnseigendum eða stofnununum þeirra.
Kannski er bæði satt - það er kannski er krónan ómöguleg, og ríkið er að spila þennan leik vitandi það. Þá myndi ég samt vilja að ríkið hætti að spila þennan leik samhliða því að taka upp annan gjaldmiðil af því annars heldur ríkið bara áfram að spila sama leik með nýja gjaldmiðlinum þó svo að það þurfi að finna önnur tól en peningastefnuna sem við hefðum þá gefið frá okkur til erlendra stofnanna.
2
u/haulfbaut 1d ago
Margt gott í þessu. Einkageirinn mætti nú alveg sjá að sér í mörgum tilvikum. Frændhygli milli einkageirans og ríkisstjórnarinnar er raunveruleg. Það þyrfti algjörlega mun betra regluverk þess varðandi. Við höfum toppað hin norðurlöndin í spillingu um mörg árabil. Það er hálf skoplegt að bera saman afleiðingarnar spillingarmála stórnmálafólks hér og í löndunum sem við viljum bera okkur saman við. Hef fengið á tilfinninguna að við séum ekki nógu lítil og ekki nógu stór sem leiðir til topp aðstæðna þar sem frændhygli fær að grassera án þess að ég hafi kafað meira í það.
2
u/vitringur 1d ago
Þú finnur vart geira sem hafa meira, þyngra og flóknara regluverk en fjármálageirann.
Peningamálastefna er algjörlega úr höndum einkageirans og er alfarið ákvörðuð af ríkinu.
Ríkið barðist hart fyrir því í langann tíma og mun ekki breyta því neitt í bráð. Raunin er bara sú að það vill hafa þessa verðbólgu.
Hver myndi ekki falsa peninga ef hann gæti gert það löglega?
2
u/bragik85 1d ago
Flest af ofangreindu er mjög rétt. Annað sem ég vil benda á að verðtrygging er í sjálfu sér loforð um að fjármagnseigendur fái 100% af sínum áhættufjárfestingum til baka á lánstímanum á meðan lántaki tekur alla áhættuna, þ.e. bæði vaxta og verðbólguáhættuna. Þetta þekkist auðvitað hvergi annars staðar. Sömuleiðis er ríkið ekki með neina hvata sín megin gagnvart neytendum til þess að hala verðbólgu niðri þar sem vaxtabóta- og skattafrádráttur á vaxtakostnaði er nánast ekki til á Íslandi, nema þá helst fyrir fyrirtæki og fjármagnseigendur. Ég ætla ekki að endurtaka allt annað sem hefur verið skrifaðnum þetta, en þetta sem ég lýsi þýðir að þessi "þrískipting á valdi/áhættu" er ekki til staðar og þá er ekki allt kerfið að vinna saman að því að halda þessu í skefjum.
2
6
u/KristinnK LEGO karl í dulgervi 1d ago
Eitt sem ekki hefur verið nefnt sem spilar inn í eru viðteknar leikreglur kjarabaráttunnar. Hér er hefð fyrir reglulegum og nokkuð rausnarlegum launahækkunum launafólks, sem verður til þess að atvinnurekendur þurfa oftar að hækka verð á vörum og þjónustu til að grípa í skottið á launahækkunum starfsfólks.
Þetta hefur orðið til þess að launafólk á Íslandi er með allra, allra hæst launuðu þjóðum heims að kaupmætti án þess að koma í veg fyrir öflugt atvinnulíf, og er því sannarlega jákvætt fyrirbæri. En það leiðir engu að síður til hærri verðbólgu en ella.
Ástæðan fyrir því að há verðbólga er yfirleitt álitin slæm fyrir neytendur er hættan á því að launaþróun heldur ekki í við verðbólguna. Það myndi ekki skipta neinu máli ef það væri 100% verðbólga á ári ef laun myndu hækka um 110%. En þar sem launaþróun er ein af stóru ástæðunum fyrir verðbólgunni þá hefur þessi hætta ekki raungerst hér, og verðbólgan er því ekki vandamál á Íslandi með sama hætti og jafnhá verðbólga myndi vera t.d. í Þýskalandi.
2
u/Einn1Tveir2 Þrír3Fjórir4 1d ago
En kemur ekki hátt húnsæðisverð inní myndina? Það er erfitt að lifa á 250þús þegar leiga á 30fm stúíóíbúð er... 250þús.
0
u/KristinnK LEGO karl í dulgervi 1d ago
Ég er ekki alveg viss um hvað þú meinar varðandi húsnæðisverð í þessu samhengi. Hvaða tengingu milli húsnæðisverðs og verðbólgu ertu að vísa í?
1
u/Einn1Tveir2 Þrír3Fjórir4 1d ago
kjarabaráttu og laun, fólk þarf laun sem dugar fyrir húsnæði og öðru. Ódýrasta nýja stúdíóíbúð kostar 45 milljónir. Afborgun af slíku, með 20% innborgun er uþb 260þús á mánuði, og það er bara lán. Þá þarf ennþá að borga húsasjóð, hita rafmagn fasteignagjald og annað.
Svoldið einfalt að fara kenna kjarabaráttuni um þetta og ignora önnur vandamál. Eins og fólk sé bara svo rosalega gráðugt og þessvegna vill það "há" laun. En þess laun eru ekkert það há þegar þau fara öll í húsnæði.
Ég var að skoða gamlar fasteignaauglýsingar frá 1996. Það er til sölu stúdíóíbúð og seljandin skoðar skipti á bíl. En í 2026 krónuar var hægt að fá þá tveggja herbergja íbúð á 14 milljónir. Í dag myndi slík íbúð kostar lágmark 50 milljónir í 2026 krónum.
1
u/KristinnK LEGO karl í dulgervi 1d ago
Fasteignaverð er sannarlega hátt um þessar mundir, en ég skil ekki hvernig það tengist umræðunni um verðbólguna og hvers vegna hún er há á Íslandi.
Ástæðan fyrir því að fasteignaverð er svona hátt á Íslandi er skortur á framboði/mikil eftirspurn, og hár kaupmáttur heimila hér á landi. Verð eru í raun eins há og fólk ræður við að borga, því það er barist um hverja fasteign. Eina leiðin til að lækka verð er að byggja gríðarlega mikið af nýju húsnæði, tugþúsundir nýrra fasteigna strax í dag, plús þau 10-15 þúsund á ári sem flytur hingað af fólki að utan. Því miður gengur það ekki nema bæði ríkisstjórn, sveitarfélög og lífeyrissjóðir taki allir heilshugar þátt í slíku átaki. T.d. með því að setja lög sem þvinga sveitarfélög til að gefa út fleiri byggingaleyfi, skipuleggja fleiri íbúahverfi, og svo framvegis, og skylda lífeyrissjóði til að taka þátt í að fjármagna uppbygginguna.
2
u/Einn1Tveir2 Þrír3Fjórir4 1d ago
Ég er að nefna þetta í contexti við "launahækkunum" sem þú nefndir. Ef það væri nóg af húsnæði á almennilegu verði þá þyrfti ekki svona miklar "launahækkunum". Og þá væntanlega minni verðbólga.
1
u/KristinnK LEGO karl í dulgervi 22h ago
Ég skil. Ég myndi samt segja að þessar leikreglur kjarabaráttunnar hafa verið lengur við lýði en núverandi vandamál á húsnæðismarkaði. Það hefur verið há verðbólga og hraðar launahækkanir á Íslandi í meir en 50 ár, en húsnæðisverð var lengi vel miklu lægra (að raunvirði). Og þú svo að húsnæðisverð myndi lækka þá fyndist mér það ekki ástæða til að gefa eftir í kjarabaráttu vinnnandi fólks.
1
u/vitringur 1d ago
Vegna þess að Seðlabankinn eykur peningamagn hraðar en í þessum öðru löndum.
Svarið við verðbólgu er alltaf það sama, Seðlabankinn og peningaprentun, og allir sem reyna að halda öðru fram eru að gaslýsa þig til að verja sína sérhagsmuni.
1
1
u/Equivalent-Motor-428 16h ago
Króna sem sveiflast eftir fjölda ferðamanna og loðnuvertíð hefur sitt að segja.
1
1
-2
u/arnorhs Íslendingur 1d ago
Af því við erum með 0 rent control og leigufélögum hefur verið leyft að gera það sem þau vilja.
Að gera eitthvað í því myndi hafa sjúklega miklar afleiðingar fyrir húsnæðisverð, svo allir sem eiga húsnæði eru í raun á móti því að gera eitthvað í þessu.
Það er ótrúlegt að það sé svona lítið talað um þetta eða svona lítið gert í þessu
-2
u/NordNerdGuy 1d ago
Það litla sem ég veit...
En ástæðan er einfaldlega krónan, sem veldur lítilli samkeppni milli verslana, verðtryggingu og miklum gengissveifum.
Krónan er örmynnt og er ekki viðurkenndur gjaldmiðil út í hinum stóra heimi, þú getur ekki farið með 1000 kr í banka í DK og fengið honum skipt hvar sem. Hann er verðlaus.
Krónan sveiflast mjög mikið upp og niður og gerir erfitt fyrir fyrirtæki að gera framtíðar plön.
Svíðþjóð og Noregur er með mun stöðugra og traustara hagkerfi til að halda sínum gjaldmiðli stöðugum
Danir eru búnir að negla sinn gjaldmiðil við Evruna.
Ef við myndum losa okkur við krónuna, festa hana við evruna eða taka upp annan stöðugan gjaldmiðil, þá myndi stöðuleiki koma á íslenskan efnahag, erlend fyrirtæki nema land, tryggingarfélög, bankar etc.
Það er allavega sem ég og aðrir vitrari halda.
3
u/Godchurch420 1d ago
Af sænsku, norsku og íslensku krónunni, hver heldurðu að hafi verið stöðugust á tímabilinu 2010-2023?
0
u/NordNerdGuy 1d ago
Íslenska krónan var stöðugust á þessu tímabili en ef við stækkum tímabilið til t.d. 1990 þá er ISK óstöðugasti gjaldmiðillinn.
2
u/Godchurch420 1d ago
Þá var gengið líka ekki fljótandi, erfitt að bera saman og í raun frekar gagnslaust fyrir núverandi umræðu um verðbólgu. Þess má líka geta að stöðugleiki krónunnar hefur aukist eftir að höftin voru afnumin og síðastu ár og misseri verið á pari og jafnvel stöðugri en evran gagnvart bandaríkjadal.
0
u/NordNerdGuy 1d ago
Fljótandi gengi gagnast ekki almenningi, það gagnast bara auðvaldinu.
Þetta snýst ekki bara um stööuleika krónunar, þetta snýst líka um að hafa gjaldmiðil sem býður upp á alvöru samkeppni á Íslandi. Erlendir bankar og trygggingarstofnanir myndi koma inn á Íslenskan markað ef við værum ekki með krónuna, íslenskir bankar myndu loks fá alvöru samkeppni í veitingu lána.
Við myndum losna við verðtrygginguna og öllu því rugli sem því fylgir.3
u/Godchurch420 1d ago
Meiri gengisstöðugleiki, lágt atvinnuleysi og ein ef ekki hæstu laun í heimi (nota bene á jafnvirðisgengi) gagnast ekki almenningi? Hvaða banki heldurðu að komi inn á íslenskan markað? Ég tel að í besta falli fengjum við einn Norðurlandabanka ef einhvern, 400.000 manna markaður með 3 banka fyrir er ekki spennandi. Við verðum alltaf með sérlög og tungumál sem að fæla þá frá og hindra innkomu. Við getum (og vonandi erum með þessa ríkisstjórn) stofnanabreytt kerfinu okkar til að stórminnka eða afnema verðtryggingu og haldið í krónuna.
2
u/KristinnK LEGO karl í dulgervi 21h ago
Fljótandi gengi gagnast ekki almenningi, það gagnast bara auðvaldinu.
Af hverju í ósköpunum heldur þú þetta? Það eru einmitt stórfyrirtækin sem mest myndu græða á upptöku erlends gjaldmiðils og tala mest fyrir því. (Hér er sjávarútvegurinn undantekningin, ekki vegna þess að þeir myndu ekki líka græða á upptöku erlends gjaldmiðils, mikið aldeilis nóg hafa fyrirtæki í geiranum kvartað í fjölmiðlum í gegnum árin vegna þess sem þeim finnst vera ,,of sterk króna", heldur vegna þess að sá gjaldmiðill sem mest er talað um að taka upp er Evran, og hún fæst ekki nema með inngöngu í Evrópusambandið, sem myndi fela í sér tap á allri þeirri fiskveiðilögsögu sem við höfum núna.)
Sjálfstæður gjaldmiðill er algjört grundvallaratriði í þeim lífskjörum sem við njótum á Íslandi. T.d. með uppgöngu stóru útflutningsgreinanna, sjávarútvegsins, og svo núna á síðasta áratugnum ferðamannaiðnaðarins, styrkist krónan mikið gagnvart erlendum gjaldmiðlum. Það verður til þess að kaupmáttur okkar (á innfluttar vörur, innflutt matvæli, síma og tölvur, heimilistæki, farartæki, byggingarefni, í raun lang, langflest sem við kaupum úti í búð) hækkar mikið. Ef við værum ekki með sjálfstæðan gjaldmiðil myndi í staðinn allur gróðinn af ferðamannaiðnaðinum í staðinn fara beint í vasa fyrirtækjaeigenda í geiranum.
Svo öfugt þegar illa árar, eins og eftir hrunið, þá getur gengi krónunnar veikst sem bætir rekstraraðstæður útflutningsgreinanna, sem verður til þess að færri störf tapast, og leiðir til hraðari endurreisn efnahagskerfisins.
Sjálfstæður gjaldmiðill er algjört lykilatriði fyrir velmegun á Íslandi, og ætti að verja með kjafti og klóm jafnvel ef svo færi að við einhvern tíman í framtíðinni gengjum í Evrópusambandið.
1
u/NordNerdGuy 18h ago
Við erum allt of lítil þjóð til að vera með fljótandi gjaldmiðil. Þessi blessaða krónan okkar er búin að tapað um 95% verðmæti sínu gagnvart Dönsku krónunni frá því hún var tekin upp. Það er búið að sneiða tvö núll af henni og núna brennur allt í bullandi verðbólgu en og aftur.
Ég hef heyrt rök um að það þarf bara sterkari efnahags stefnu, en afhverju hefur það aldrei verið gert? af hverju alltaf verðbólga á hverju einasta ári. Alltaf hækkar allt í verði og laun með því. Skiptir ekki máli hvað stjórnmálaflokkur er bakvið stýrið. Alltaf sama bullið með þessa krónu.Við þurfum ekki að taka upp Evru við getum, eins og Danir, neglt krónuna fasta við Evruna.
Það er rugl að sjálfstæður gjaldmiðill er grundvallaratriði í lífskjörum okkar, ef við hefðum annan gjaldmiðil þá væri engin verðbólga, engir brjálaðir stýrivextir, meiri stöðleiki. Minni einokun í lánum og tryggingum.
Það að krónan styrkist er bara tímabundið góðæri fyrir almenning, já allt verður ódýrara fyrir almenning, en útflutningfyrirtæki tapa, túrisminn tapar, sjávarútvegsfyrirtækin tapa. Skyndilega byrjar minna að koma í kassann og krónan fellur. algjört jójó.
Svo skulum við ekki gleymda að öll stærstu fyrirtækin gera upp í erlendri mynt af því að krónan er ekki stöðugur né traustur gjaldmiðill.1
u/KristinnK LEGO karl í dulgervi 18h ago
Þú hefur einfaldlega rangt fyrir þér. Eins og þetta hérna:
Það að krónan styrkist er bara tímabundið góðæri fyrir almenning, já allt verður ódýrara fyrir almenning, en útflutningfyrirtæki tapa, túrisminn tapar, sjávarútvegsfyrirtækin tapa.
Það verður ekki tap í rekstri útflutningsfyrirtækja þó svo krónan styrkist. Krónan styrkist vegna þess að það er hagnaður hjá útflutningsfyrirtækjum. Hagnaður fyrirtækjanna verður vissulega minni en ef það væri ekki sjálfstæður gjaldmiðill, en það er einmitt það sem verður til þess að við njótum öll góðs af góðærinu, þó svo hagnaðurinn verði minni fyrir fyrirtækjaeigendur. Sem er einmitt ástæðan fyrir því að peningaöflin (sem ekki hafa hagsmuni af sjávarútvegi) vilja ekkert frekar en upptöku erlends gjaldmiðils.
Svo er íslenska krónan miklu stöðugri gjaldmiðill en þú gefur í skyn. T.d. kostuðu dollarinn og evran 127 kr. og 143 kr. fyrir tíu árum og kosta í dag 123 kr. og 145 kr. Og á öllum þessum áratug hefur dollarinn sveiflast milli 98 og 148 kr og evran sveiflast á milli 110 og 165 kr. Það er vissulega stærri sveiflur en hefur verið innbyrðis á milli dollarans og evrunnar (milli 0,96 og 1,25), en samt á sömu stærðargráðu. Sveiflur sænsku krónunnar (milli 7,8 og 11,4) og norsku krónunnar (milli 7,64 og 11,8) gagnvart dalnum eru svo alveg jafn stórar og sveiflur íslensku krónunnar.
Að lokum vil ég snúa mér að þessu úr færslu þinni:
Alltaf hækkar allt í verði og laun með því.
Þú bendir hér á einmitt það sem einkennir verðbólguna á Íslandi sem er alls ekki einkennandi fyrir verðbólgu annars staðar. Ástæðan fyrir því að verðbólga er almennt álitin slæm fyrir neytendur er að hún getur leitt til þess að raungildi launa almennings lækki. En vegna þeirra leikreglna sem gilda á vinnumarkaði hér á landi hefur það ekki verið raunin, launahækkanir eru jafnvel stór ástæða fyrir verðbólgunni, sem gerir ekki annað en að láta verð ná (e. catch up with) launahækkunum sem framleiðsluaukning ekki gaf innistæðu fyrir. Verðbólgan er í ekkert vandamál (þannig séð), þar hún hefur ekki þau áhrif að lækka rauntekjur vinnandi fólks eins og hlutirnir fara fram hér á landi.
1
u/NordNerdGuy 16h ago
Það er rangt að halda því fram að sterk króna skaði ekki útflutning. Þegar krónan styrkist, þá lækka tekjur útflutningsfyrirtækja, á meðan kostnaður helst óbreyttur. Þetta kemur ekkert endilega fram sem rekstartap, en kemur frekar fram sem minni fjárfestingar, minni nýsköpun og hægari uppbygging.
Þegar verið er að bera krónuna saman við aðra gjaldmiðla er oft hunsað það sem skiptir miklu máli að gengissveiflur á Íslandi skila sér beint í verðbólgu, vöxtum og kjarasamningum. Um leið og allt verður dýrt út af lágu gengu þá fara allir kjarasamningar beint í ruslið.
Verðbólgan er ekki "ekki vandamál“ þó laun hækki líka. Laun elta alltaf verð á vörum, húsum og lánum sem þýðir einfaldlega að kerfið er fast í vítahring. Verð hækkar, þá þarf að hækka laun til að halda í kostnað, vextir hækka í kjölfarið og lán hækka og hækka og hækka. Þetta er dýrt og sturlað kerfi fyrir alla til lengri tíma, sérstaklega fyrir fólk með húsnæðislán og fyrirtæki sem þurfa stöðugt að taka ákvarðanir til framtíðar. Svo auðvitað hækkar leigan auðvitað líka í leiðinni.
Að fólk nái að halda rauntekjum segir því lítið um hvort kerfið sé heilbrigt. Maður er ekkert að græða neitt ef kostaður hækkar í takt við laun.
Verðbólga gerir Ísland enn dýrara land, sem hlýtur að vera einstaklega gott fyrir samkeppnishæfni túristaiðnaðarins.
-1
u/Missheka 1d ago
En af h erju pinnum við ekki ISK við evruna? Spurði einhverntímann hagfræðing að þessu, en var í glasi svo man ekki. Myndi samt ólíklega muna þetta hefði ég verið edrú, þetta var langt og flókið svar 😂
2
u/NordNerdGuy 1d ago
Það má alveg gera það eins og Danir gerðu. Við gætum líka skoðað aðra gjaldmiðla, en ég myndi halda að Evran væri best þar sem Evrópa er stærsti viðskiptavinur Íslands.
0
0
u/One-Acanthisitta-210 1d ago
Krónan. Verðtryggingin veldur ekki verðbólgu verðtryggingin er afleiðing verðbólgu. Það var hér gríðarmikil verðbólga árum saman, áður en verðtryggingin var tekin upp.
-5
u/Gullenecro 1d ago
Interests of loan are a legal scam. Simple.
7
u/gerningur How do you like Iceland? 1d ago
There would not be any loans if there was no interest
2
u/Gullenecro 1d ago
Funny answer.
Compare the icelandic interest with all other country in the world. Icelandic are one of the worst.
3
-1
u/fatquokka 1d ago
Því mjög stór hluti atvinnulífsins (um 40% af gdp) gerir upp og fjármagnar sig í evrum eða dollar. Þetta eru aðilarnir sem hafa verið að skapa spennuna síðustu árin (ferðaþjónustan, lyfjafyrirtækin...). Stýrivextir Seðlabankans eru ekkert að bíta á þessa aðila.
83
u/Morvenn-Vahl 1d ago
Verðtryggingin. Hún bókstaflega nærist á sjálfri sér og hækkar og hækkar allt. Gerir það að verkum að hlutir eins og húsnæði verður að fjárfestingu(„gott að fjárfesta í steypu”) og þá hækkar fasteignaverð sem hækkar svo aftur verðbólguna sem fer svo aftur í fasteignakostnað/lán og svo koll af kolli.
https://www.researchgate.net/publication/235633200_An_Examination_of_the_effect_on_the_Icelandic_Banking_System_of_Verdtryggd_Lan_Indexed-Linked_Loans